Agriculture Loksewa Preparation – 50 Most Important MCQs (Theory Based)
कृषि लोकसेवा तयारी – ५० सबैभन्दा महत्वपूर्ण सैद्धान्तिक बहुविकल्पीय प्रश्नहरू
Top 108 MCQs From Fundamental Of Management Download PDF in Free |
Agronomy / कृषि विज्ञान (प्रश्न १–१०)
1 Nepal’s agriculture sector is characterized by which of the following features?
नेपालको कृषि क्षेत्र निम्नमध्ये कुन विशेषताले चिनिन्छ?
A) Commercial farming with large landholdings
B) Subsistence farming with small fragmented landholdings
C) Industrial agriculture with high technology
D) Export-oriented farming only
सही उत्तर: B) Subsistence farming with small fragmented landholdings
Hint: नेपालको कृषि मुख्यतया निर्वाहमुखी छ। औसत खेतबारीको आकार ०.६८ हेक्टर मात्र छ र जग्गा अत्यधिक खण्डित अवस्थामा छ। यसले व्यावसायिक कृषि विकासमा चुनौती सिर्जना गरेको छ।
2 What is the main reason for the decline in agriculture’s share of GDP in Nepal?
नेपालको GDP मा कृषि क्षेत्रको हिस्सा घट्नुको मुख्य कारण के हो?
A) Decrease in agricultural production
B) Faster growth of industry and service sectors
C) Lack of agricultural land
D) Decrease in farmer population
सही उत्तर: B) Faster growth of industry and service sectors
Hint: कृषि क्षेत्रको GDP मा हिस्सा घट्नुको मुख्य कारण उद्योग र सेवा क्षेत्रको द्रुत वृद्धि हो। कृषि उत्पादन बढिरहे पनि अन्य क्षेत्रको वृद्धि तुलनात्मक रूपमा बढी भएकाले यो हिस्सा घटेको हो।
3 Which of the following is the most important cereal crop in Nepal in terms of area and production?
क्षेत्रफल र उत्पादनका दृष्टिले नेपालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण अन्न बाली कुन हो?
A) Wheat
B) Maize
C) Paddy (Rice)
D) Millet
सही उत्तर: C) Paddy (Rice)
Hint: धान नेपालको प्रमुख अन्न बाली हो। यसले कुल कृषि क्षेत्रको १५% र कुल GDP मा ३.३% योगदान गर्दछ। नेपालको कुल खाद्यान्न उत्पादनको करिब ४०% धानले ओगटेको छ।
4 Cropping intensity refers to:
बाली तीव्रता (Cropping intensity) भनेको के हो?
A) Number of crops grown per unit area per year
B) Total area under cultivation
C) Yield per hectare
D) Use of fertilizers per hectare
सही उत्तर: A) Number of crops grown per unit area per year
Hint: बाली तीव्रता भनेको एक वर्षमा प्रति एकाइ क्षेत्रफलमा उत्पादन गरिने बालीको सङ्ख्या हो। नेपालको बाली तीव्रता करिब १८१% रहेको छ। यसको अर्थ नेपालको कुल कृषि योग्य जमिनमा वार्षिक १.८१ पटक बाली लगाइन्छ।
5 Which of the following is NOT a major cropping system of Nepal?
नेपालको प्रमुख बाली प्रणाली (cropping system) निम्नमध्ये कुन होइन?
A) Rice-Wheat system
B) Rice-Maize system
C) Rice-Potato system
D) Wheat-Sugarcane system
सही उत्तर: D) Wheat-Sugarcane system
Hint: नेपालका प्रमुख बाली प्रणालीहरू धान-गहुँ, धान-मकै, धान-आलु, र धान-तेलहन हुन्। उखु बहुवर्षीय बाली भएकोले गहुँसँगको प्रणाली प्रचलित छैन। तराई क्षेत्रमा धान-गहुँ प्रणाली सबैभन्दा बढी प्रचलित छ।
6 Intercropping is defined as:
अन्तरबाली (Intercropping) भनेको के हो?
A) Growing single crop on the same land
B) Growing two or more crops simultaneously on the same land
C) Growing crops in alternate years
D) Growing crops with irrigation
सही उत्तर: B) Growing two or more crops simultaneously on the same land
Hint: अन्तरबाली भनेको एउटै जमिनमा एकै पटक दुई वा सोभन्दा बढी बालीहरू उमार्नु हो। यसले जमिनको सदुपयोग, पोषक तत्वको सन्तुलित उपयोग र फसल बिमाको रूपमा काम गर्दछ।
7 Which of the following factors does NOT affect crop production?
बाली उत्पादनलाई निम्नमध्ये कुनले असर गर्दैन?
A) Soil type
B) Climate
C) Political situation
D) Seed quality
सही उत्तर: C) Political situation
Hint: बाली उत्पादनलाई माटोको प्रकार, जलवायु, बीउको गुणस्तर, सिँचाइ, मल, कीट तथा रोगले प्रत्यक्ष असर गर्छ। राजनीतिक अवस्थाले कृषि नीति र बजारलाई असर गरे पनि प्रत्यक्ष रूपमा बाली उत्पादनलाई असर गर्दैन।
8 Which of the following is an example of a kharif crop?
निम्नमध्ये कुन खरीफ (Kharif) बालीको उदाहरण हो?
A) Wheat
B) Mustard
C) Paddy (Rice)
D) Potato
सही उत्तर: C) Paddy (Rice)
Hint: खरीफ बाली वर्षा ऋतु (असार–भदौ) मा लगाइने बाली हो। धान, मकै, कपास, भटमास, उखु, तोरी खरीफ बाली हुन्। गहुँ, जौ, केराउ, तरकारी रबी (हिउँदे) बाली हुन्।
9 What are the three essential nutrients required by plants in largest quantities?
बोटबिरुवालाई सबैभन्दा बढी मात्रामा आवश्यक पर्ने तीन आवश्यक पोषक तत्वहरू के हुन्?
A) Nitrogen, Phosphorus, Potassium
B) Calcium, Magnesium, Iron
C) Zinc, Copper, Manganese
D) Sulphur, Boron, Molybdenum
सही उत्तर: A) Nitrogen, Phosphorus, Potassium
Hint: नाइट्रोजन (N), फास्फोरस (P), र पोटासियम (K) लाई प्राथमिक पोषक तत्व (Primary nutrients) भनिन्छ। यी तीनै तत्वहरू बोटबिरुवालाई सबैभन्दा बढी मात्रामा आवश्यक पर्छ। यिनै तत्वहरूको आधारमा मलको NPK अनुपात निर्धारण गरिन्छ।
10 What is the Seed Act of Nepal primarily concerned with?
नेपालको बीज ऐन मुख्यतया केसँग सम्बन्धित छ?
A) Fertilizer quality control
B) Seed quality, production, and distribution
C) Pesticide regulation
D) Soil conservation
सही उत्तर: B) Seed quality, production, and distribution
Hint: नेपालको बीज ऐन २०४५ मा जारी भएको थियो र यो बीजको गुणस्तर, उत्पादन, प्रमाणीकरण, आयात, निर्यात र वितरणसँग सम्बन्धित छ। यसले गुणस्तरीय बीजको उत्पादन र प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्दछ।
Horticulture / बागवानी (प्रश्न ११–२०)
11 Citrus fruits belong to which botanical family?
सिट्रस फलफूलहरू कुन वनस्पति परिवारमा पर्छन्?
A) Rosaceae
B) Solanaceae
C) Rutaceae
D) Anacardiaceae
सही उत्तर: C) Rutaceae
Hint: सिट्रस फलफूलहरू (सुन्तला, कागती, नास्पाती, अम्बा, मौसमी) Rutaceae परिवारमा पर्छन्। यस परिवारका बोटबिरुवाहरूमा विशेष गन्धयुक्त तेल ग्रन्थिहरू पाइन्छन्।
12 What is the main method of propagation in citrus?
सिट्रसको मुख्य प्रवर्धन विधि के हो?
A) Budding (गाँस्ने)
B) Seed (बीज)
C) Cutting (कलम)
D) Layering (लहरे)
सही उत्तर: A) Budding (गाँस्ने)
Hint: सिट्रसको मुख्य प्रवर्धन विधि गाँस (Budding) हो। यस विधिमा राम्रो जातको सिट्रसको कोपिलालाई अर्को बोटको टाँकमा जोडिन्छ। बीजबाट उत्पादन गरिएका सिट्रस बोटमा फलको गुणस्तर मूल बोट जस्तो हुँदैन।
13 Which of the following is a major disease of citrus?
सिट्रसको मुख्य रोग निम्नमध्ये कुन हो?
A) Late blight
B) Citrus greening (Huanglongbing)
C) Leaf rust
D) Downy mildew
सही उत्तर: B) Citrus greening (Huanglongbing)
Hint: सिट्रस ग्रीनिङ (HLB) सिट्रसको सबैभन्दा विनाशकारी रोग हो। यो सिट्रस साइला (Diaphorina citri) नामक कीराले सार्छ। यस रोगले बोटको जरा सडाउँछ, पातहरू पहेँलो बनाउँछ र फलको स्वाद कम गराउँछ। हाल यो रोगको कुनै उपचार छैन।
14 Cole crops such as cauliflower and cabbage are known for:
फूलगोभी र बन्दागोभी जस्ता कोल बालीहरू कुन विशेषताका लागि चिनिन्छन्?
A) High protein content
B) Vitamin C content
C) Glucosinolates (sulphur compounds)
D) High fat content
सही उत्तर: C) Glucosinolates (sulphur compounds)
Hint: कोल क्रप्सहरू (Cruciferae/Brassicaceae परिवार) ग्लुकोसिनोलेट्स (सल्फर यौगिक) को लागि चिनिन्छन्। यी यौगिकहरूले क्यान्सर विरोधी गुणहरू देखाउँछन् र तिनीहरूलाई विशेष गन्ध र स्वाद प्रदान गर्छन्।
15 Which of the following is a climacteric fruit?
निम्नमध्ये कुन क्लाइम्याक्टेरिक (Climacteric) फल हो?
A) Citrus
B) Grape
C) Banana
D) Strawberry
सही उत्तर: C) Banana
Hint: क्लाइम्याक्टेरिक फलहरू ती हुन् जसले पाक्ने क्रममा इथिलीन ग्यास उत्पादन गर्छन् र पाकिसकेपछि पनि पाक्न सक्छन्। केरा, स्याउ, एभोकाडो, पपिता क्लाइम्याक्टेरिक हुन्। सिट्रस, अंगूर, स्ट्रबेरी गैर-क्लाइम्याक्टेरिक हुन्।
16 What is the ideal pH range for most horticultural crops?
अधिकांश बागवानी बालीहरूको लागि आदर्श pH दायरा कति हो?
A) 4.0-5.0
B) 5.5-6.5
C) 7.0-8.0
D) 8.5-9.0
सही उत्तर: B) 5.5-6.5
Hint: अधिकांश बागवानी बालीहरू मध्यम अम्लीय देखि तटस्थ माटो (pH ५.५-६.५) मा राम्रो उत्पादन दिन्छन्। यस pH दायरामा अधिकांश पोषक तत्वहरू बोटलाई उपलब्ध हुन्छन्। ब्लुबेरी जस्ता केही बालीहरूलाई अझ बढी अम्लीय माटो चाहिन्छ।
17 Which type of flower does mango produce?
आँपले कस्तो प्रकारको फूल उत्पादन गर्छ?
A) Perfect (उभयलिङ्गी)
B) Imperfect (एकलिङ्गी)
C) Both perfect and imperfect (दुवै उभयलिङ्गी र एकलिङ्गी)
D) No flowers (फूल नहुने)
सही उत्तर: C) Both perfect and imperfect (दुवै उभयलिङ्गी र एकलिङ्गी)
Hint: आँपको बोटमा दुवै उभयलिङ्गी र एकलिङ्गी फूलहरू हुन्छन्। उभयलिङ्गी फूलमा नै फल लाग्ने क्षमता हुन्छ। तापक्रम, आर्द्रता र पोषक तत्वले फूलको अनुपातलाई असर गर्छ।
18 Potato is a:
आलु के हो?
A) Root crop (जरा बाली)
B) Tuber crop (कन्द बाली)
C) Stem tuber (तना कन्द)
D) Root tuber (जरा कन्द)
सही उत्तर: C) Stem tuber (तना कन्द)
Hint: आलु वास्तवमा परिमार्जित तना (stem tuber) हो, जरा होइन। यसको आँखा (eye) मा कोपिलाहरू (nodes) हुन्छन्, जसले यो तना हो भन्ने प्रमाणित गर्छ। यो Solanaceae परिवारको बाली हो।
19 Which of the following is NOT a type of fruit classification based on morphology?
निम्नमध्ये कुन फलको वर्गीकरण आकारिकी (morphology) मा आधारित होइन?
A) Simple fruit
B) Aggregate fruit
C) Multiple fruit
D) Tropical fruit
सही उत्तर: D) Tropical fruit
Hint: फलको आकारिकी आधारमा तीन प्रकार हुन्छन्: सरल फल (Simple fruit – जस्तै: आँप, स्याउ), समुच्चय फल (Aggregate fruit – जस्तै: स्ट्रबेरी, रास्पबेरी), र बहु फल (Multiple fruit – जस्तै: अनानास, कटहर)। उष्णकटिबन्धीय फल भनेको भौगोलिक वर्गीकरण हो, आकारिकी होइन।
20 Horticulture is the science of:
बागवानी (Horticulture) केको विज्ञान हो?
A) Growing field crops only
B) Growing fruits, vegetables, flowers, and ornamental plants
C) Animal husbandry only
D) Forestry only
सही उत्तर: B) Growing fruits, vegetables, flowers, and ornamental plants
Hint: बागवानी (Horticulture) फलफूल, तरकारी, फूल, औषधीय तथा सुगन्धित बाली, र सजावटी बिरुवाहरूको विज्ञान हो। यो कृषि विज्ञानको एक महत्वपूर्ण शाखा हो जसले बगैँचा, नर्सरी, र बागवानी उत्पादनको अध्ययन गर्छ।
Plant Pathology / वनस्पति रोग विज्ञान (प्रश्न २१–३०)
21 Late blight is a major disease of which crop?
लेट ब्लाइट (Late blight) कुन बालीको मुख्य रोग हो?
A) Rice
B) Wheat
C) Potato
D) Maize
सही उत्तर: C) Potato
Hint: लेट ब्लाइट (Phytophthora infestans) आलुको सबैभन्दा विनाशकारी रोग हो। यसले १८४० को दशकमा आयरल्याण्डमा महाअकाल निम्त्याएको थियो। यो रोग चिसो, ओसिलो मौसममा फैलिन्छ र बोटको पात तथा कन्द दुवैलाई असर गर्छ।
22 What is the causal organism of Bakanae disease in rice?
धानको मरुवा (Bakanae) रोगको कारक कुन हो?
A) Bacteria
B) Virus
C) Fungus
D) Nematode
सही उत्तर: C) Fungus
Hint: धानको मरुवा रोग Fusarium fujikuroi (formerly Fusarium moniliforme) नामक फंगसले गराउँछ। यसले बिरुवालाई अस्वाभाविक रूपमा अग्लो बनाउँछ (“फूल बिरुवा”) र पछि सुकाउँछ। यो रोग बीजबाट सर्ने भएकाले प्रमाणित बीजको प्रयोग महत्वपूर्ण छ।
23 Blast disease in rice is caused by:
धानको ब्लास्ट रोग (Blast disease) कसले गराउँछ?
A) Xanthomonas oryzae
B) Pyricularia oryzae
C) Rhizoctonia solani
D) Fusarium fujikuroi
सही उत्तर: B) Pyricularia oryzae
Hint: धानको ब्लास्ट रोग Pyricularia oryzae (Magnaporthe oryzae) नामक फंगसले गराउँछ। यो विश्वभर धानको सबैभन्दा गम्भीर रोग हो। यसले बोटको पात, गाँठो र बालामा आक्रमण गर्छ। उच्च आर्द्रता र उचित तापक्रम यस रोगको फैलावटमा सहायक हुन्छ।
24 Bacterial blight of rice is caused by:
धानको ब्याक्टेरियल ब्लाइट (Bacterial blight) कसले गराउँछ?
A) Xanthomonas oryzae
B) Pyricularia oryzae
C) Rhizoctonia solani
D) Fusarium fujikuroi
सही उत्तर: A) Xanthomonas oryzae
Hint: धानको ब्याक्टेरियल ब्लाइट Xanthomonas oryzae pv. oryzae नामक ब्याक्टेरियाले गराउँछ। यसले पातमा पहेँलो-सेतो धारी (stripes) बनाउँछ र पछि पात सुक्छ। उच्च आर्द्रता र तीव्र हावा यस रोगको फैलावटमा सहायक हुन्छ।
25 Which of the following is a viral disease of plants?
निम्नमध्ये कुन बिरुवाको भाइरल रोग हो?
A) Late blight
B) Leaf rust
C) Tobacco mosaic virus (TMV)
D) Downy mildew
सही उत्तर: C) Tobacco mosaic virus (TMV)
Hint: तमाखु मोजेक भाइरस (TMV) पहिलो पटक पत्ता लगाइएको भाइरल रोग हो। यसले सुर्ती, खुर्सानी, गोलभेडा र धेरै अन्य बिरुवाहरूलाई असर गर्छ। यो भाइरस संक्रमित बोटको सम्पर्क, उपकरण र किटहरू मार्फत सर्छ र पातमा मोजेक-जस्तो ढाँचा बनाउँछ।
26 Clubroot disease affects which group of crops?
क्लबरुट (Clubroot) रोगले कुन समूहका बालीहरूलाई असर गर्छ?
A) Solanaceous crops
B) Cruciferous crops
C) Leguminous crops
D) Cereal crops
सही उत्तर: B) Cruciferous crops
Hint: क्लबरुट रोग Plasmodiophora brassicae नामक प्रोटिस्टले गराउँछ र यसले क्रुसिफेरस परिवार (फूलगोभी, बन्दागोभी, मूला, ब्रोकाउली) का सबै बालीहरूलाई असर गर्छ। यो एक विनाशकारी जरा रोग हो जसले बिरुवाको जरामा गाँठो (club) बनाउँछ र पानी तथा पोषक तत्वको अवशोषण रोक्छ।
27 What is the main cause of post-harvest losses in Nepal?
नेपालमा फसलपछिको क्षतिको मुख्य कारण के हो?
A) Lack of proper storage and processing facilities
B) Excessive production
C) High market demand
D) Government policies
सही उत्तर: A) Lack of proper storage and processing facilities
Hint: नेपालमा फसलपछिको क्षतिको मुख्य कारण भण्डारण, प्रशोधन र यातायातको अपर्याप्तता हो। कमजोर भण्डारण सुविधा, कृषि उपजको खराब ह्यान्डलिङ, र प्रशोधन उद्योगको अभावका कारण ठूलो मात्रामा कृषि उत्पादन नष्ट हुन्छ।
28 Which of the following is a major insect pest of rice?
धानको मुख्य कीट निम्नमध्ये कुन हो?
A) Stem borer
B) Aphid
C) Whitefly
D) Mealybug
सही उत्तर: A) Stem borer
Hint: धानको स्टेम बोरर (Scirpophaga incertulas/Chilo suppressalis) धानको सबैभन्दा महत्वपूर्ण कीट हो। यसको लार्भा धानको डाँठ भित्र पस्छ र बोटलाई भित्रैबाट क्षति पुर्याउँछ। यसले “सुख्खा अंकुर” (dead heart) र “सेतो बाला” (white head) निम्त्याउँछ।
29 What is the principle of Integrated Pest Management (IPM)?
एकीकृत कीट व्यवस्थापन (IPM) को सिद्धान्त के हो?
A) Use only chemical pesticides
B) Use all available pest control methods in an integrated manner
C) Avoid all pest control methods
D) Use only biological control
सही उत्तर: B) Use all available pest control methods in an integrated manner
Hint: IPM भनेको कीट व्यवस्थापनका सबै उपलब्ध विधिहरू (जैविक, भौतिक, सांस्कृतिक, रासायनिक) को एकीकृत रूपमा प्रयोग गर्नु हो। यसको उद्देश्य रासायनिक विषादीको प्रयोग कम गर्दै दिगो रूपमा कीट नियन्त्रण गर्नु हो। IPM को आधारभूत सिद्धान्त “Prevention is better than cure” हो।
30 Which of the following is a beneficial insect for farmers?
किसानका लागि निम्नमध्ये कुन लाभदायक कीरा हो?
A) Aphid
B) Ladybird beetle
C) Whitefly
D) Stem borer
सही उत्तर: B) Ladybird beetle
Hint: लेडीबर्ड बिटल (Coccinellidae परिवार) लाभदायक कीरा हो किनभने यसले एफिड, स्केल कीट र मिलीबग जस्ता हानिकारक कीराहरूको शिकार गर्छ। एक वयस्क लेडीबर्डले दैनिक ५० भन्दा बढी एफिड खान सक्छ। यसलाई किसानको “प्राकृतिक मित्र” पनि भनिन्छ।
Agriculture Extension / कृषि विस्तार (प्रश्न ३१–४०)
31 What is the main objective of agricultural extension?
कृषि विस्तार (Agricultural extension) को मुख्य उद्देश्य के हो?
A) Provide subsidies to farmers
B) Transfer agricultural knowledge and technology to farmers
C) Increase the number of agricultural officers
D) Collect revenue from farmers
सही उत्तर: B) Transfer agricultural knowledge and technology to farmers
Hint: कृषि विस्तारको मुख्य उद्देश्य नयाँ प्रविधिहरू, अनुसन्धानका निष्कर्षहरू, र आधुनिक कृषि अभ्यासहरू किसानहरूसम्म पुर्याउनु हो। यसले किसानहरूको ज्ञान, सीप र क्षमता अभिवृद्धि गर्न मद्दत गर्दछ र उनीहरूको उत्पादन र आय बढाउँछ।
32 Farmer Field School (FFS) is based on which principle?
किसान क्षेत्र विद्यालय (FFS) कुन सिद्धान्तमा आधारित छ?
A) Lecture-based learning
B) Experiential learning (Participatory and hands-on learning)
C) Online learning only
D) Textbook-based learning only
सही उत्तर: B) Experiential learning (Participatory and hands-on learning)
Hint: FFS प्रयोगात्मक र सहभागितामूलक सिकाइ (experiential learning) मा आधारित छ। यसमा किसानहरूले समूहमा काम गर्छन्, खेतमै गएर अवलोकन गर्छन्, प्रयोग गर्छन्, र विश्लेषण गर्छन्। यो विधिमा किसानहरू आफैंले समस्या पहिचान गरी समाधान निकाल्न सिक्छन्, जसले उनीहरूको आत्मविश्वास बढाउँछ।
33 The Training and Visit (T&V) system of extension was promoted by:
विस्तारको प्रशिक्षण र भ्रमण (T&V) प्रणाली कसद्वारा प्रवर्द्धन गरिएको थियो?
A) FAO
B) World Bank
C) UNDP
D) WHO
सही उत्तर: B) World Bank
Hint: T&V (Training and Visit) कृषि विस्तारको परम्परागत मोडेल हो जुन विश्व बैंकको सहयोगमा १९७० को दशकमा विश्वका धेरै विकासोन्मुख देशहरूमा लागू गरिएको थियो। यस प्रणालीमा विस्तारकर्मीहरूले नियमित रूपमा किसानहरूलाई भेटेर प्रशिक्षण र प्राविधिक सहायता प्रदान गर्छन्।
34 What is meant by “bottom-up approach” in agricultural planning?
कृषि योजनामा “तल्लोबाट माथि” (bottom-up) दृष्टिकोण भनेको के हो?
A) Planning done by central government only
B) Planning done with participation of farmers and local communities
C) Planning done by foreign donors
D) Planning done without any consultation
सही उत्तर: B) Planning done with participation of farmers and local communities
Hint: तल्लोबाट माथि (bottom-up) दृष्टिकोण भनेको किसान र स्थानीय समुदायको सहभागितामा योजना निर्माण गर्नु हो। यसले स्थानीय आवश्यकता, समस्या र प्राथमिकताहरूलाई सम्बोधन गर्छ। संघीय संरचनाले स्थानीय सरकारहरूलाई कृषि योजना र कार्यान्वयनमा बढी अधिकार दिएको छ।
35 Which of the following is a modern ICT tool used in agricultural extension?
कृषि विस्तारमा प्रयोग हुने आधुनिक ICT उपकरण निम्नमध्ये कुन हो?
A) Radio
B) Television
C) Mobile applications and online platforms
D) Pamphlets
सही उत्तर: C) Mobile applications and online platforms
Hint: आधुनिक ICT उपकरणहरूमा मोबाइल एप, अनलाइन प्लेटफर्म, सोशल मिडिया, र डिजिटल सेवाहरू समावेश छन्। यी उपकरणहरूले किसानहरूलाई मौसम पूर्वानुमान, बजार मूल्य, कीटको प्रकोप, र नयाँ प्रविधिहरूको वास्तविक समयको जानकारी प्रदान गर्छन्। रेडियो र टेलिभिजन परम्परागत माध्यम हुन्।
36 What are the key challenges of agricultural extension in Nepal?
नेपालको कृषि विस्तारका मुख्य चुनौतीहरू के-के हुन्?
A) Sufficient extension workers and adequate funding
B) Lack of extension workers and insufficient outreach
C) Excessive technology adoption
D) All farmers are already well-informed
सही उत्तर: B) Lack of extension workers and insufficient outreach
Hint: नेपालको कृषि विस्तारका मुख्य चुनौतीहरूमा पर्याप्त अग्रपंक्ति विस्तारकर्मीको अभाव, उनीहरूको सीपको कमी, दुर्गम क्षेत्रका किसानसम्म पुग्न नसक्नु, अपर्याप्त बजेट, किसानको सानो जग्गा, र संघीयताको प्रभावकारी कार्यान्वयन नहुनु हुन्।
37 What is the difference between extension and research?
विस्तार (Extension) र अनुसन्धान (Research) बीच के फरक छ?
A) Research creates knowledge; extension disseminates knowledge
B) Extension creates knowledge; research disseminates knowledge
C) Both are same
D) Neither creates knowledge
सही उत्तर: A) Research creates knowledge; extension disseminates knowledge
Hint: अनुसन्धानले नयाँ ज्ञान र प्रविधिहरू सिर्जना गर्छ भने विस्तारले त्यो ज्ञान किसानहरूसम्म पुर्याउँछ। अनुसन्धान प्रयोगशाला र अनुसन्धान केन्द्रमा हुन्छ भने विस्तार खेत र किसानको बीचमा हुन्छ। अनुसन्धान-विस्तार-किसान (RES) सम्बन्ध अत्यन्त नजिकको हुनुपर्छ।
38 In the context of agricultural extension, what is diffusion?
कृषि विस्तारको सन्दर्भमा, विसरण (Diffusion) भनेको के हो?
A) Process by which new ideas/technologies spread among farmers
B) Process of making fertilizers
C) Process of harvesting crops
D) Process of storing grains
सही उत्तर: A) Process by which new ideas/technologies spread among farmers
Hint: विसरण (Diffusion) भनेको कुनै नयाँ प्रविधि वा विचार समयको अवधिमा किसान समुदायमा कसरी फैलिन्छ भन्ने प्रक्रिया हो। यस प्रक्रियामा नयाँ प्रविधि पत्ता लाग्नेदेखि लिएर सबै किसानले अपनाउँदासम्मको अवधि समावेश हुन्छ। विसरण दर प्रविधिको जटिलता, लाभ, र सञ्चार माध्यममा निर्भर गर्छ।
39 What is the role of JT/JTA in Nepal’s agricultural extension?
नेपालको कृषि विस्तारमा JT/JTA को भूमिका के हो?
A) Only administrative work
B) Frontline extension workers who directly interact with farmers
C) Policy making only
D) Laboratory research only
सही उत्तर: B) Frontline extension workers who directly interact with farmers
Hint: जेटी (JT – Junior Technician) र जेटिए (JTA – Junior Technical Assistant) नेपालको कृषि विस्तार प्रणालीका अग्रपंक्ति (frontline) विस्तारकर्मी हुन्। यिनीहरू प्रत्यक्ष रूपमा किसानसँग अन्तरक्रिया गर्छन्, प्रशिक्षण दिन्छन्, प्रदर्शनी गर्छन्, र प्राविधिक सहायता प्रदान गर्छन्। यिनीहरू कृषि विस्तारको मेरुदण्ड हुन्।
40 What is the primary goal of the Agriculture Development Strategy (ADS) of Nepal?
नेपालको कृषि विकास रणनीति (ADS) को प्राथमिक लक्ष्य के हो?
A) Increase agricultural productivity and commercialization
B) Reduce the number of farmers
C) Import more food from other countries
D) Increase dependence on foreign aid
सही उत्तर: A) Increase agricultural productivity and commercialization
Hint: कृषि विकास रणनीति (ADS) नेपालको दीर्घकालीन कृषि नीति हो जसको प्राथमिक लक्ष्य कृषि उत्पादन र व्यावसायीकरण बढाउनु हो। यसले २०७२-२०९२ सम्मको अवधिलाई समेट्छ र कृषि क्षेत्रलाई आधुनिकीकरण, व्यावसायीकरण, र प्रतिस्पर्धी बनाउने लक्ष्य राख्छ।
Soil Science / माटो विज्ञान (प्रश्न ४१–५०)
What is soil texture?
41 माटोको बनावट (Soil texture) भनेको के हो?
A) Relative proportion of sand, silt, and clay particles
B) Color of the soil
C) Depth of the soil
D) Water holding capacity of the soil
सही उत्तर: A) Relative proportion of sand, silt, and clay particles
Hint: माटोको बनावट भनेको बालुवा (sand), दोमट (silt), र माटो (clay) कणहरूको सापेक्षिक अनुपात हो। यसले माटोको जल निकास, पानी धारण क्षमता, र पोषक तत्वको उपलब्धता निर्धारण गर्छ। माटोको बनावट माटोको भौतिक गुणको आधारभूत पक्ष हो।
42 Which soil order is the most weathered soil found in Nepal?
नेपालमा पाइने सबैभन्दा बढी मौसमीकरण (weathered) भएको माटो कुन soil order हो?
A) Entisols
B) Inceptisols
C) Alfisols
D) Mollisols
सही उत्तर: C) Alfisols
Hint: Alfisols नेपालको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा बढी मौसमीकरण (weathering) भएको माटो हो। यो माटो मध्य र पूर्वी नेपालका पुराना टार (Tars) मा मात्र पाइन्छ। यसको pH कम र बेस साचुरेसन (base saturation) कम हुन्छ। नेपालको सबैभन्दा पुरानो माटो Rhodudalfs हो, जुन Alfisols को उपसमूह हो।
43 Inceptisols are important for Nepalese farmers because:
Inceptisols नेपाली किसानका लागि किन महत्वपूर्ण छ?
A) They are only used for forestry
B) They are suitable for agriculture and cover large areas of Nepal
C) They are barren and unproductive
D) They are only found in the high Himalayas
सही उत्तर: B) They are suitable for agriculture and cover large areas of Nepal
Hint: Inceptisols नेपालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण माटो हो किनभने यो तराई र मध्यपहाडी क्षेत्रमा व्यापक रूपमा पाइन्छ र कृषि तथा वन दुवै कार्यका लागि उपयुक्त हुन्छ। Entisols भन्दा स्थिर भूभागमा पाइन्छ र बाली उत्पादनका लागि उपयुक्त हुन्छ।
44 Which soil type is commonly found in the Terai region of Nepal?
नेपालको तराई क्षेत्रमा सामान्यतया कुन प्रकारको माटो पाइन्छ?
A) Alluvial soil
B) Laterite soil
C) Black soil
D) Podzol
सही उत्तर: A) Alluvial soil
Hint: तराई क्षेत्र जलोढ (Alluvial) माटोले ढाकिएको छ। यो माटो हिमालयबाट उत्पत्ति भएका नदीहरूले वर्षौंसम्म निक्षेप गरेका हुन्छन्। यो माटो नयाँ र पुरानो दुवै प्रकारको हुन्छ। नयाँ जलोढ माटो (खेत) अत्यन्त उर्वर हुन्छ भने पुरानो जलोढ माटो (भार) अपेक्षाकृत कम उर्वर हुन्छ।
45 What is the ideal soil pH range for most crops?
अधिकांश बालीहरूको लागि आदर्श माटोको pH दायरा कति हो?
A) 3.0-4.5
B) 4.5-5.5
C) 6.0-7.5
D) 8.0-9.5
सही उत्तर: C) 6.0-7.5
Hint: अधिकांश बालीहरू मध्यम अम्लीय देखि तटस्थ माटो (pH ६.०-७.५) मा राम्रो उत्पादन दिन्छन्। यस pH दायरामा अधिकांश पोषक तत्वहरू बोटलाई उपलब्ध हुन्छन्। अत्यधिक अम्लीय (pH <५.५) वा अत्यधिक क्षारीय (pH >८.०) माटोमा पोषक तत्वको उपलब्धता कम हुन्छ।
46 Organic matter in soil is important because:
माटोमा जैविक पदार्थ (Organic matter) किन महत्वपूर्ण छ?
A) It improves soil structure and water holding capacity
B) It adds color to the soil
C) It is only useful for microorganisms
D) It does not affect plant growth
सही उत्तर: A) It improves soil structure and water holding capacity
Hint: जैविक पदार्थले माटोको संरचना सुधार्छ, पानी धारण क्षमता बढाउँछ, पोषक तत्वहरू प्रदान गर्छ, माटोको जीवाणु गतिविधि बढाउँछ, र माटोको क्षयीकरण रोक्छ। माटोको उर्वरता कायम राख्न न्यूनतम २-३% जैविक पदार्थ आवश्यक हुन्छ। यसलाई माटोको “जीवन” पनि भनिन्छ।
47 Which of the following is NOT a micronutrient for plants?
निम्नमध्ये कुन बोटको सूक्ष्म पोषक तत्व (Micronutrient) होइन?
A) Zinc
B) Iron
C) Copper
D) Potassium
सही उत्तर: D) Potassium
Hint: पोटासियम (K) प्राथमिक म्याक्रो पोषक तत्व (Primary macronutrient) हो, सूक्ष्म पोषक तत्व होइन। सूक्ष्म पोषक तत्वहरू: जिङ्क (Zn), फलाम (Fe), म्याङ्गनीज (Mn), तामा (Cu), बोरोन (B), मोलिब्डेनम (Mo), क्लोरिन (Cl), र निकल (Ni) हुन्। यी तत्वहरू थोरै मात्रामा आवश्यक पर्छन् तर अत्यन्त आवश्यक हुन्छन्।
48 What is the main cause of soil erosion in Nepal?
नेपालमा माटोको क्षयीकरण (Soil erosion) को मुख्य कारण के हो?
A) Flat terrain
B) Steep slopes, deforestation, and improper farming practices
C) Excessive irrigation
D) Urbanization
सही उत्तर: B) Steep slopes, deforestation, and improper farming practices
Hint: नेपालको पहाडी भूगोल, अत्यधिक वन फडानी, पहाडको भिरालो ढलानमा गरिने अनुपयुक्त खेती, र मनसुनी वर्षाले गर्दा माटोको क्षयीकरण नेपालको गम्भीर समस्या हो। वार्षिक करिब २४ करोड टन उर्वर माटो बगेर जान्छ। यसलाई रोक्न टेरेसिङ, कन्टुर खेती, वृक्षारोपण जस्ता विधिहरू अपनाउनुपर्छ।
49 What is vermicomposting?
भर्मिकम्पोस्टिङ (Vermicomposting) भनेको के हो?
A) Composting using chemicals
B) Composting using earthworms
C) Composting using bacteria only
D) Composting without any organisms
सही उत्तर: B) Composting using earthworms
Hint: भर्मिकम्पोस्टिङ भनेको जैविक फोहोरलाई गँड्यौलाको प्रयोग गरी मल बनाउने प्रक्रिया हो। गँड्यौलाले जैविक पदार्थलाई सडाउँछ र उच्च गुणस्तरको जैविक मल (भर्मिकम्पोस्ट) उत्पादन गर्छ। यसले माटोको संरचना, पानी धारण क्षमता, र पोषक तत्वको उपलब्धता सुधार्छ।
50 Which of the following is a sustainable soil management practice?
निम्नमध्ये कुन दिगो माटो व्यवस्थापन अभ्यास हो?
A) Continuous monoculture
B) Crop rotation and cover cropping
C) Excessive use of chemical fertilizers
D) Burning crop residues
सही उत्तर: B) Crop rotation and cover cropping
Hint: बाली चक्र (Crop rotation) र छोपनी बाली (Cover cropping) दिगो माटो व्यवस्थापनका महत्वपूर्ण अभ्यास हुन्। यसले माटोको उर्वरता कायम राख्छ, कीट तथा रोगको चक्र तोड्छ, माटोको संरचना सुधार्छ, र माटोको क्षयीकरण रोक्छ। ४R सिद्धान्त (Right Source, Right Rate, Right Time, Right Place) पनि दिगो मल व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण अभ्यास हो।
